Przejdź do wersji zoptymalizowanej dla osób niewidzących i słabowidzących
Przejdź do wyszukiwarki
Przejdź do menu lewego
Przejdź do treści głównej
Przejdź do menu prawego
Przejdź do mapy serwisu
Przejdź do stopki
Fotografia w górnej animacji: 01 Fotografia w górnej animacji: 02 Fotografia w górnej animacji: 03
INFO 24:
22 czerwca 2017
poprzedni miesiąc następny miesiąc
pn wt śr czw pt so nd
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30    
imieniny
Pauliny, Sabiny, Tomasza
 
 
 
 
 
 
 
Znajdujesz się w: Strona główna / O gminie / Historia

Historia

 

ŻMIGRÓD
zarys dziejów miasta

Najstarsze źródła informują o osadzie istniejącej w tym rejonie już w III okresie epoki brązu. Wiele wskazuje też na to, że rzekę Barycz przecinała słynna rzymska droga handlowa prowadząca w kierunku „wybrzeża bursztynowego” (Bałtyku). Szlak ów prowadził przez płycizny rzeki, która ze względu na wysoki brzeg i przy obfitości błota, tylko tu, w okolicach Żmigrodu była możliwa do przeprawy, a poza tym już wtedy przy nich osiedlali się coraz liczniej nowi mieszkańcy.
Zanim jednak lokowano miasto, główną osadą przy przeprawie przez Barycz na szlaku z Wrocławia do Poznania, była wieś znajdująca się na miejscu obecnego Żmigródka. W bulli protekcyjnej papieża Hadriana IV z 23 kwietnia 1155 roku, wydanej dla biskupstwa wrocławskiego, wymieniono po raz pierwszy tutejszą jako Zunigrod. Z kolei miasto Żmigród zostało lokowane przez księcia wrocławskiego Henryka III, który w dokumencie z 15 maja 1253 roku zlecił Dietrichowi, zwanemu de Ysenberc, założenie tu miasta jako nowej osady położonej nad brzegiem Baryczy naprzeciw starszej słowiańskiej wsi. Nowopowstały gród został ufortyfikowany, otoczony solidną palisadą, wałem i fosą, zbudowano dwie bramy – od strony północnej bramę polską, a od południowej bramę wrocławską – obie zlikwidowano dopiero w 1819 roku.
Średniowiecznymi znakami rozwoju Żmigrodu były moneta z wizerunkiem herbu miasta bita od początku XIV wieku w miejscowej mennicy książęcej czy też powstała w połowie XIV wieku pieczęć miejska, której najstarszy odcisk znaleziono na dokumencie z 1402 roku. Natomiast istnienie parafii (choć wzmiankowanej już w dokumencie lokacyjnym) i szkoły, udokumentowane jest od 1414 r. Ponadto pojawiają się takie funkcje, jak m.in.: od 1427 r. - burmistrz i od 1444 r. - ławnicy.
Jeszcze w średniowieczu, pod koniec którego Żmigród liczył ok. 1200 mieszkańców, istniały w mieście m.in. należące do wójtostwa miejskiego własne składy mięsa, chleba, młyny i łaźnie.
Należałoby zwrócić też uwagę na dość dużą zmienność właścicieli tych ziem. W powiązaniu z podziałem piastowskiego Śląska Żmigród należał w swoich dziejach (ok. 1290-1312 r.) do księstwa głogowskiego, a po krótkotrwałym wrocławskim posiadaniu w zastaw znalazł się w latach 1322-1492 w księstwie oleśnickim (od 1329 było lennem korony czeskiej). Po wymarciu książąt oleśnickich właściciel lenny – król czeski Władysław Jagiellończyk oddzielił region milicko – żmigrodzki od pozostałego księstwa oleśnickiego i przekazał go (w 1492 – Żmigród i w 1494 – Milicz) swojemu wpływowemu i zasłużonemu podskarbiemu Zygmuntowi von Kurzbach. Przez to Żmigród i Milicz zostały samodzielnymi państwami stanowymi – jako pierwsze na Śląsku, które podlegały bezpośrednio koronie i były na równi starym księstwom. Od tego czasu nowy baronat żmigrodzki był więc samodzielnym państewkiem, które w ciągu wieków należało do trzech rodów: wspomnianych Kurzbachów (do 1592 r.), Schaffgotschów (do 1635 r.) i Hatzfeldtów (w l. 1641-1945 r.).
Niestety, w ciągu wieków miasta nie omijały nieszczęścia, a wśród nich: zniszczenia podczas wojen, walki o twierdzę Żmigród  w okresie wojny 30-letniej, epidemie, pożary, w tym największy na początku XVIII wieku. Po wszystkich tych zdarzeniach miasto wspomagała w najróżniejszy sposób hrabiowska rodzina Hatzfeldtów (od 1741 r. książęta). Przez liczne odnowy starych przywilejów i rozdzielanie nowych praw przyczynili się oni owocnie do tego, że mimo wszystkich trudności miasto Żmigród przeżyło nowy okres rozkwitu. Przykładem może tu być chociażby rok 1668, kiedy to hrabia Hermann von Hatzfeldt ufundował mieszkańcom miasta nowy szpital. Niebagatelną rolę odgrywał też później mecenat artystyczny tej rodziny. Otóż za ich sprawą tworzyli tu najlepsi architekci (Ch. Hacker, C. G. Langhans czy A. Langer) i malarze (F. A. Scheffler) swoich czasów. Wśród innych interesujących i istotnych dla miasta wydarzeń należałoby wymienić – uruchomienie stałego połączenia pocztowego z Wrocławiem i Poznaniem w 1710, nadanie przywileju cechowego sukiennikom w 1716, czy też założenie bractwa strzeleckiego w 1732 roku. Natomiast w 1727 hrabia Franz von Hatzfeldt nadał miejscowej aptece przywilej, według którego otrzymała ona pozwolenie na produkcję i sprzedaż spirytusu zwanego Aquavitae - znanego później jako „Trachenberger Tafelwasser” („Woda stołowa ze Żmigrodu”).
Mimo to, nieszczęściom nie było jednak końca. Swe piętno odcisnęła również wojna siedmioletnia, a przemarsze wojsk austriackich i pruskich nie pozostały obojętne dla gospodarki miasta. Podobna sytuacja powtórzyła się na początku XIX wieku, kiedy to po wybuchu wojen napoleońskich Żmigród zajmowali na przemian Bawarczycy, Francuzi i Prusacy. Do miasta przybyły nawet wojska rosyjskie, ścigające wycofujące się spod Moskwy wojska napoleońskie. W lipcu 1813 roku w Żmigrodzie przebywali m.in. car Aleksander, król pruski Fryderyk Wilhelm III, Wielki Książę Konstanty i feldmarszałek Kutuzow. Wówczas, podczas spotkania na zamku żmigrodzkim opracowano strategię decydującego etapu w wojnie przeciw Napoleonowi, znaną jako tzw. Protokół Żmigrodzki. Początek dziewiętnastego stulecia był również szczególnie istotny dla rozwoju miasta. Wprowadzono wówczas nowy porządek miejski w 1808 roku, w 1821 założono oświetlenia, a w 1829 roku wydrukowano pierwszą z prawdziwego zdarzenia kronikę miasta.  Druga połowa XIX wieku przyniosła ze sobą wiele innych zmian, wśród których można wymienić choćby założenie ochotniczej straży pożarnej oraz początki własnej lokalnej gazety („Lokal- und Kurrendenblatt für die Stadt Trachenberg”, od 1902 roku „Trachenberger Zeitung”, czyli w tłum. „Gazeta Żmigrodzka”). Natomiast w 1868 r. powstała gazownia, a w latach 70. XIX w. wielka cukrownia Kolosalne znaczenie dla miasta miało uruchomienie połączeń kolejowych: najpierw na trasie Wrocław-Poznań w 1856 roku, później do Wąsosza w 1886, a w 1895 powstała kolej wąskotorowa na trasie Milicz- Żmigród.
Wówczas też okres rozkwitu przeżywała w Żmigrodzie gmina żydowska. Chociaż Żydzi nie odegrali tu żadnej szczególnej roli, to byli szanowani i uważani za pokojowych współmieszkańców. Tworzyli oni samodzielną gminę ze swoim cmentarzem (zał. 1822 r.), własną szkołą (1855 r.) i własną synagogą (1861 r.; spalona w czasie reżimu hitlerowskiego w 1938 r.).
W 1931 roku na zamku gościł kanclerz Niemiec dr Bruning, który z przedstawicielami miasta rozmawiał o polepszeniu sytuacji gospodarczej na wschodnich wówczas obszarach niemieckich. Otóż przełom XIX i XX wieku, no i dwudziestolecie międzywojenne to głównie czas intensywnej migracji, zwłaszcza młodych ludzi do centralnych regionów państwa niemieckiego. Jednakże Żmigród nigdy nie upadł i stale powoli rozwijał się. Udowadniały to m.in. szkoły, 2 szpitale, rzeźnia, zakłady wodociągowe, gazowe i elektryczne, jego oświetlenie, wspomniana już cukrownia, mleczarnia, zakład suszenia lnu, gospodarstwa rybackie, fabryki maszyn, 2 tartaki parowe, no i ożywione życie kulturalne ze związkami muzycznymi i śpiewaczymi, związkiem sceny ludowej i towarzystwami sportowymi.
Nadeszła jednak II wojna światowa. W latach czterdziestych przez Żmigród przebiegała trasa przewozu polskich robotników przymusowych wywożonych do Niemiec, a i w samym mieście (m.in. w cukrowni i roszarni) pracowało ich niemało. Koniec wojny nastąpił tu 23. stycznia 1945 roku, kiedy to X Korpus Pancerny Gwardii podporządkowany 4 Armii Pancernej generała pułkownika Dmitrija Leluszenki dotarł do Żmigrodu i zajął miasto, zaczynając nową epokę w jego dziejach….
Po działaniach wojennych Żmigród był zniszczony i zaminowany, spłonął też zamek Hatzfeldtów. Mimo wielu trudności miasto powoli, ale stale i konsekwentnie odbudowywało się, a dziś rozwija się m.in. poprzez poprawę infrastruktury i rozbudowę. Żmigród nadal pełni swoją tradycyjną funkcję lokalnego ośrodka administracyjnego, kulturalnego, oświatowego i gospodarczego.

Herb

Przedstawia leżącego na plecach zielonego smoka na czerwonym polu, na jego tle stoi srebrna wieża z otwartą bramą. Szczyt wieży wieńczą blanki i trójkątny dach ze złotym krzyżem.
Przypuszczalnie herb istniał już od czasu lokacji Żmigrodu w 1253 r. Najstarszy znany jego wizerunek pokazała pieczęć z poł. XIV wieku, a której odcisk znaleziono na dokumencie z 1402 roku. Następnie herb ten widniał na pieczęciach z XVII  wieku, ale później zostawał wielokrotnie zniekształcany. Czasowe zmiany figury wieży z herbu na górę, albo inne elementy takie, jak dzwon, więcierz, kosz pszczelarski, albo figura szachowa polegały na heraldycznym nastawieniu w XVII wieku.

Dokument lokacyjny

Żmigrodzki dokument lokacyjny zachował się do dziś w nienajlepszym stanie, posiada liczne plamy, ale na szczęście nadal jest czytelny. Jego wymiary to 275 x 162 + 17 mm. Zawieszona na czerwonych jedwabnych sznurach okrągła (uszkodzona z prawej strony) woskowa pieczęć przedstawia księcia Henryka III Białego stojącego w bogato zdobionej bramie, między dwiema wieżami, i trzymającego w prawej ręce miecz, a w lewej tarczę z orłem. Treść napisu w otoku: +SIGILLVM hENRICI DEI GRACIA DUCIS SLESIE. Do 1945 roku dokument przechowywany był w Archiwum Miejskim w Żmigrodzie. Później uważano go za zaginiony. W 1981 roku wrócił na Śląsk i trafił do Archiwum Państwowego we Wrocławiu w ramach rewindykacji poważnej liczby archiwaliów z, dziś już nieistniejącej, Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Badacze uważają, iż dokument lokacyjny Żmigrodu jest prawdopodobnie falsyfikatem. Wszystkie jednak wątpliwości, dotyczące samego dokumentu, nie zmieniły faktu, że Żmigród lokowano właśnie tego dnia, o którym jest w nim mowa, czyli 15 maja 1253 roku. Na szczęście znana jest treść dokumentu lokacyjnego, której oryginał sporządzono w języku łacińskim. Polskie tłumaczenie brzmi:

W imię Boga. Amen!

Wszelkie poczynania, które mają przetrwać dłużej, staną się trwalsze przez świadectwo na piśmie. Dlatego też My, Henryk z Bożej Łaski książę Śląska podajemy do wiadomości wszystkim obecnie żyjącym i ich przyszłym potomkom, którzy będą ten list czytać, że Dietrichowi zwanemu De Ysenbrec polecono nad rzeką Barycz założyć nowe miasto na dobrach, które należały do naszego rycerza Desprina i jego braci, które to miasto otrzyma niemieckie prawo takie samo jak miasta Goldberg (Złotoryja) i Löwenberg (Lwówek Śląski), od czasu ich pierwszej lokacji. Zakładamy to miasto na pięćdziesięciu łanach frankońskich, z których to do Dietricha, założycielowi należne będzie 8. Pozostałe może on rozdać, każdy za 1 markę, za wyjątkiem 2 łanów, które zostały podarowane kościołowi i 6 na pastwisko. Pozwalamy jemu założyć tyle kramów z mięsem i chlebem, łaźnie, młyny, stawy rybne ile będzie chciał, także dla własnej korzyści; również miejsce, gdzie będzie można zabijać bydło. Po upływie wolnizny będzie mu przysługiwał czynsz z co szóstej zagrody oraz z co szóstego ogrodu. Przede wszystkim jemu będzie przysługiwał sąd dziedziczny. Tak długo jednak, jak miasto będzie posiadać wolniznę nie będziemy wyznaczać nad nim żadnego sędziego, ale po upływie lat wolnizny będzie on otrzymywał każdy trzeci fenig, aby jego, zgodnie z prawem lokacji ze swoimi następcami na wieczność posiadał. Obiecaliśmy także, że w obrębie 1 mili od miasta nie może być założona żadna karczma, żadna kuźnia, żaden szewc, albo sprzedaż chleba czy mięsa, albo też im podobni nie mogą osadzać się w tym obrębie. Dajemy też miastu wolność od daniny na 10 lat, od służb i tym podobnych powinności. Od dnia po świętym Marcinie od uprawnych pól będzie tylko 6 lat wolnych od pańszczyzny. Po ich upływie z każdego łanu należy oddać po sześć miarek 3 zbóż: pszenicy, żyta i owsa i pół miarki srebra, z której wiardunek należy oddać jako dziesięcinę. Obiecaliśmy też, te dobra nigdy nie sprzedawać, lecz z naszymi spadkobiercami posiadać i nic nie żądać ponad należny czynsz, do którego byli zgodnie z prawem zobowiązani. Chcemy także, aby wszyscy, którzy tam się udadzą, aby tam pozostać ze wszystkim swoim sprzętem domowym, zwanymi Bowart i wszystkim swoim dobytkiem mogli wolni wędrować przez wszystkie punkty celne naszego kraju. Kto mieszka w naszym mieście i z powodu handlu towarami różnego rodzaju przez nasze tereny wędrować będzie, powinien, tak długo, jak długo trwać będą lata wolne od pańszczyzny płacić wszędzie tylko połowę cła. Zobowiązaliśmy się też, na swój koszt wzmocnić miasto płotami (z belek) i rowami (fosą) i całkowicie to wykonać. Obiecaliśmy też, na korzyść miasta i z zastrzeżeniem woli jego panów, kiedy tylko to będziemy mogli, zlikwidować znajdujące się w pobliżu cotygodniowe targi w Prausnitz (Prusice) i Stroppen (Strupina). Mieszkańcy miasta będą posiadać prawo do wolnego rybołówstwa na 1 milę i będą mogli polować na zające z przystosowanymi do tego celu psami.
Aby to Nasze zarządzenie nie zostało zuchwale odwołane poprzez wątpliwości znawców dokumentów, umocowaliśmy przy tym tekście Naszą pieczęć. Tak działo się we Wrocławiu, Roku Pańskiego 1253, dnia 15. maja w obecności hrabiego Berolda, kasztelanów i hrabiego Themo, Naszego nadwornego sędziego, Naszego rycerza Evrharda, Simona, braci i wielu innych. Spisany przez pana Otto, kanonika we Wrocławiu, Naszego pisarza dworskiego.”


Paweł Becela

Andrzej Krzywda
Newsletter
Jeżeli chcesz być informowany o aktualnościach w serwisie, podaj swój adres e-mail.
Subskrypcja - dopisz - wypisz
  • Instagram
  • YouTube
  • Facebook
  • Żmigrodzki system powiadamiania SMS
  • Żmigród na Twitterze
  • Miejski Klub Sportowy PIAST Żmigród
  • ULKS Orla Korzeńsko
  • PKP - rozkład jazdy
Urząd Miejski w Żmigrodzie,
Plac Wojska Polskiego 2-3, 55-140 Żmigród, pow. trzebnicki, woj. dolnośląskie
tel.: 71 385 30 57, 385 30 50, fax: 71 385 30 50, email: urzad@zmigrod.com.pl, http://www.zmigrod.com.pl
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
projekt i hosting: INTERmedi@
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x